Shloka 47
अध्याय १५९ — रात्रौ श्रमविरामः
Night Exhaustion and Brief Pause in Battle
अर्जुनने द्रोणाचार्यके दाहिने पार्श्वमें और भीमसेनने बायें पारश्वमें महान् बाणसमूहोंकी वर्षा आरम्भ कर दी ।। केकया: सृञ्जयाश्वैव पञज्चालाश्व महौजस: । अन्वगच्छन् महाराज मत्स्याश्व सह सात्वतै,महाराज! उस समय केकय, सूंजय, महातेजस्वी पांचाल, मत्स्य तथा यादव-सैनिकोंने भी उन दोनोंका अनुसरण किया
sañjaya uvāca |
arjunena droṇācāryasya dakṣiṇe pārśve bhīmasenena ca vāme pārśve mahān bāṇasamūhānāṁ varṣā ārabdhā ||
kekayāḥ sṛñjayāś caiva pañcālāś ca mahaujasaḥ |
anvagacchan mahārāja matsyāś ca saha sātvatāḥ ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅರ್ಜುನನು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನ ಬಲಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೇಲೆ, ಭೀಮಸೇನನು ಎಡಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೇಲೆ ಮಹಾ ಶರವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಮಹಾರಾಜ, ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಕಯರು, ಸೃಂಜಯರು, ಮಹೌಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಪಾಂಚಾಲರು, ಮತ್ಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಾತ್ವತ (ಯಾದವ) ಯೋಧರೂ ಆ ಇಬ್ಬರ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಸಹಾಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದರು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined cooperation in a righteous cause as understood by each side: when principal warriors engage a formidable opponent, allied forces must act in coordinated support rather than isolated heroics—an aspect of kṣatriya-dharma emphasizing loyalty, order, and strategic unity.
Arjuna and Bhīma simultaneously pressure Droṇācārya from opposite flanks with intense arrow-fire. Seeing this, multiple allied contingents—Kekayas, Sṛñjayas, Pañcālas, Matsyas, and Sātvatas—advance behind them, reinforcing the attack and forming a broader, organized push against Droṇa’s position.