Shloka 1
अध्याय १५९ — रात्रौ श्रमविरामः
Night Exhaustion and Brief Pause in Battle
#-+3.2"22 हु हि की - भूमि नापनेका एक नाप जो चार सौ हाथका होता है। सप्तपञ्चाशर्दाधिकशततमोब् ध्याय: सोमदत्तकी ! मूच्छ , भीमके द्वारा बाह्लीकका वध, धृतराष्ट्रके दस पुत्रों और शकुनिके सात रथियों एवं पाँच भाइयोंका संहार तथा द्रोणाचार्य हक आस युद्धमें युधिष्ठिरकी जय संजय उवाच द्रुपदस्यात्मजान् दृष्टवा कुन्तिभोजसुतांस्तथा । द्रोणपुत्रेण निहतान् राक्षसांश्ष सहस्रश:,युधिष्ठिरों भीमसेनो धृष्टद्युम्नश्न पार्षत: । युयुधानश्न संयत्ता युद्धायैव मनो दधु: २ ।। संजय कहते हैं--राजन! द्रोणपुत्र अश्वत्थामाके द्वारा द्रपद और कुन्तिभोजके पुत्रों तथा सहसौ्रों राक्षसरोंको मारा गया देख युधिष्ठिर, भीमसेन, द्रुपदकुमार धुृष्टद्युम्न तथा युयुधानने भी सावधान होकर युद्धमें ही मन लगाया
sañjaya uvāca | drupadasyātmajān dṛṣṭvā kuntibhojasutāṃs tathā | droṇaputreṇa nihatān rākṣasāṃś ca sahasraśaḥ | yudhiṣṭhiro bhīmaseno dhṛṣṭadyumnaś ca pārṣataḥ | yuyudhānaś ca saṃyattā yuddhāyaiva mano dadhuḥ ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ದ್ರೋಣಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ದ್ರುಪದನ ಪುತ್ರರನ್ನು, ಕುಂತಿಭೋಜನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಹಸ್ರಾರು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದುದನ್ನು ಕಂಡು ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಭೀಮಸೇನ, ಪಾರ್ಷತನಾದ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಯುಯುಧಾನ (ಸಾತ್ಯಕಿ) ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಯುದ್ಧದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದರು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how witnessing extreme, indiscriminate killing can drive even dharma-minded leaders to concentrate on retaliation and survival. It implicitly warns that adharma in war tends to multiply conflict, forcing opponents into hardened resolve rather than reconciliation.
Sañjaya reports that Aśvatthāman (Droṇa’s son) has slain Drupada’s sons, the Kuntibhoja prince (identified with Yuyudhāna/Sātyaki in many recensions), and thousands of rākṣasa fighters. In response, Yudhiṣṭhira, Bhīma, Dhṛṣṭadyumna, and Yuyudhāna ready themselves and fix their minds on continuing the battle.