Shloka 42
Droṇa Encircled at Night: Coalition Advance and Battlefield Omens (द्रोणपर्यावरणं रात्रियुद्धवर्णनम्)
जैसे शरभकी गर्जनासे भयभीत हो वनके सारे मृग भाग जाते हैं, उसी प्रकार भीमसेनसे डरे हुए समस्त गजराज भैरव स्वरसे आर्तनाद करते हुए भाग निकले ।। पुनश्चातीव वेगेन द्रोणानीकमुपाद्रवत् । तमवारयदाचार्यों वेलोद्त्तमिवार्णवम्,फिर उन्होंने बड़े वेगसे द्रोणाचार्यकी सेनापर चढ़ाई की। उस समय उत्ताल तरंगोंके साथ उठे हुए महासागरको जैसे तटकी भूमि रोक देती है, उसी प्रकार द्रोणाचार्यने भीमसेनको रोका
sañjaya uvāca |
yathā śarabhakī-garjanā-bhayabhītā vane sarve mṛgāḥ palāyante, tathā bhīmasenād bhītāḥ sarve gajarājā bhairava-svarair ārta-nādaṃ kurvāṇāḥ palāyanta ||
punaś cātīva vegena droṇānīkam upādravat |
taṃ avārayad ācāryo velodvṛttam ivārṇavam ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಶರಭದ ಗರ್ಜನೆಗೆ ಅರಣ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಮೃಗಗಳು ಭಯದಿಂದ ಓಡುವಂತೆ, ಭೀಮಸೇನನ ಭಯದಿಂದ ಗಜರಾಜರು ಭಯಂಕರ ಆರ್ತನಾದಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತಾ ಓಡಿ ಹೋದರು। ನಂತರ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಅತೀವ ವೇಗದಿಂದ ದ್ರೋಣರ ಸೇನಾ-ವ್ಯೂಹದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು; ಆದರೆ ಆಚಾರ್ಯ ದ್ರೋಣನು ಅವನನ್ನು ತಡೆದನು—ಉಕ್ಕಿ ಬರುವ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕರೆಯು ತಡೆಯುವಂತೆ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts overwhelming force with principled restraint and mastery: Bhīma’s sheer power terrifies even war-elephants, yet it is checked by Droṇa’s disciplined command—like the shore setting a boundary to the ocean. Ethically, it highlights that power in war is not absolute; it is limited by strategy, authority, and control.
Bhīmasena’s onslaught causes the great elephants to panic and flee with fearful cries. Immediately after, Bhīma charges again at Droṇa’s forces, but Droṇācārya intercepts and restrains him, compared to a coastline holding back a surging sea.