Shloka 9
द्रोणपर्व — अध्याय 128: दुर्योधनस्य परसेनाप्रवेशः
Duryodhana’s Incursion and the Tumult of Battle
महामनस्वी धर्मराज युधिष्ठटिर लोकनिन्दाके डरसे बहुत डरते थे। अतः नरश्रेष्ठ अर्जुन और सात्यकिको न देखनेसे उस समय उन्हें तनिक भी शान्ति नहीं मिली ।। अचिन्तयन्महाबाहु: शैनेयस्य रथं प्रति । पदवीं प्रेषितश्वैव फाल्गुनस्थ मया रणे,महाबाहु युधिष्ठिर सात्यकिके रथके विषयमें मन-ही-मन इस प्रकार चिन्ता करने लगे --अहो! मैंने ही रणक्षेत्रमें मित्रोंको अभय देनेवाले सत्यवादी शिनिपौत्र सात्यकिको अर्जुनके मार्गपर जानेके लिये भेजा था। इसलिये यह मेरा हृदय जो पहले एकहीकी चिन्तामें निमग्न था, अब दो व्यक्तियोंके लिये चिन्तित होकर दो भागोंमें बँट गया है
sañjaya uvāca | acintayan mahābāhuḥ śaineyasya rathaṃ prati | padavīṃ preṣitaś caiva phālgunasthaṃ mayā raṇe ||
ಲೋಕನಿಂದೆಯ ಭಯದಿಂದ ಮಹಾಮನಸ್ವಿಯಾದ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರ್ಜುನನನ್ನೂ ಸಾತ್ಯಕಿಯನ್ನೂ ಕಾಣದೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾಬಾಹು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಶೈನೇಯ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ರಥದ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ—“ಅಯ್ಯೋ! ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಸತ್ಯವಂತನೂ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡುವ ಶಿನಿಪುತ್ರ ಸಾತ್ಯಕಿಯನ್ನು ಫಾಲ್ಗುನ ಅರ್ಜುನನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲೆಂದು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೆ” ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಮೊದಲು ಒಂದೇ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಹೃದಯವು ಈಗ ಇಬ್ಬರಿಗಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾದಂತಾಯಿತು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of leadership in war: a ruler’s decisions (sending an ally into danger) create moral responsibility and inner turmoil. Yudhiṣṭhira’s dharmic sensitivity appears as anxiety over the safety of those he has directed, showing that righteous intent does not erase the burden of consequences.
Sañjaya describes Yudhiṣṭhira’s growing worry because Arjuna and Sātyaki are not in sight. Yudhiṣṭhira mentally reviews his own action—dispatching Sātyaki to follow Arjuna’s route—so his concern becomes twofold: he fears for both warriors and feels accountable for having sent Sātyaki into that peril.