Shloka 1
Adhyāya 113: Karṇa–Bhīma Śaravarṣa and the Battlefield Aftermath (कर्णभीमशरवर्षः)
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल १०५ श्लोक हैं) निफमशा (0) अमन न एकादरशाधिकशततमोड< ध्याय: सात्यकि और युधिष्ठिरका संवाद संजय उवाच प्रीतियुक्ते च हृद्यं च मधुराक्षरमेव च । कालयुक्तं च चित्र च न्याय्यं यच्चापि भाषितुम्,संजय कहते हैं--राजन्! धर्मराजका वह वचन प्रेमपूर्ण, मनको प्रिय लगनेवाला, मधुर अक्षरोंसे युक्त, सामयिक, विचित्र, कहनेयोग्य तथा न््यायसंगत था। भरतश्रेष्ठ! उसे सुनकर शिनिप्रवर सात्यकिने युधिष्ठिरको इस प्रकार उत्तर दिया--
sañjaya uvāca | prītiyuktaṃ ca hṛdyaṃ ca madhurākṣaram eva ca | kālayuktaṃ ca citraṃ ca nyāyyaṃ yac cāpi bhāṣitum |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಧರ್ಮರಾಜನು ಹೇಳಿದ ಆ ಮಾತು ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವ, ಮಧುರಾಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಕಾಲೋಚಿತ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ, ಹೇಳತಕ್ಕದು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿತ್ತು. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸಾತ್ಯಕಿಯು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ethical ideal of speech: words should be affectionate, heart-pleasing, gentle in expression, timely, meaningful/striking, and aligned with justice. In a war setting, it underscores that dharma is also maintained through disciplined, considerate communication.
Sanjaya reports to the king that Yudhiṣṭhira has spoken in a commendable manner. After hearing Yudhiṣṭhira’s well-formed statement, Sātyaki prepares to respond, introducing the forthcoming dialogue between them.