Shloka 54
द्रोणेन केकय-चेदि-वीरवधः
Droṇa’s engagements with the Kekayas and Cedis
Devanagari script
धृतराष्ट्र रवाच अर्जुने धरणीं प्राप्ते हपहस्ते च केशवे । एतदन्तरमासाद्य कथं पार्थो न घातित:,धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! जब अर्जुन धरतीपर उतर आये और भगवान् श्रीकृष्णने घोड़ोंकी चिकित्सामें हाथ लगाया, तब यह अवसर पाकर मेरे सैनिकोंने कुन्तीकुमारका वध क्यों नहीं कर डाला?
Translation
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಸಂಜಯಾ! ಅರ್ಜುನನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಳಿದಾಗ ಮತ್ತು ಕೇಶವನು ಕುದುರೆಗಳ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕೈ ಹಾಕಿದಾಗ, ಆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದು ನನ್ನ ಸೈನಿಕರು ಪಾರ್ಥನನ್ನು ಏಕೆ ಸಂಹರಿಸಲಿಲ್ಲ?
Word by Word
धृतराष्ट्रःDhritarashtra
धृतराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Singular, Parasmaipada
अर्जुनेwhen Arjuna (was...) / in the case of Arjuna
अर्जुने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Locative, Singular
धरणीम्the ground/earth
धरणीम्:
Karma
TypeNoun
Rootधरणी
FormFeminine, Accusative, Singular
प्राप्तेhaving reached / when (he) had reached
प्राप्ते:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Locative, Singular
हय-उपहस्तेin attending upon the horses / in horse-treatment
हय-उपहस्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउपहस्त
FormMasculine, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
केशवेwhen Keshava (Krishna was...)
केशवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकेशव
FormMasculine, Locative, Singular
एतत्-अन्तरम्this interval/opportunity
एतत्-अन्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तर
FormNeuter, Accusative, Singular
आसाद्यhaving obtained/availed (it)
आसाद्य:
TypeVerb
Rootआ- सद्
FormAbsolutive (क्त्वा/ल्यप्), Active
कथम्how/why
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
पार्थःPartha (Arjuna)
पार्थः:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
घातितःwas caused to be slain / was killed
घातितः:
TypeVerb
Rootघातित
FormCausative past passive participle (णिच् + क्त), Masculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes