Shloka 41
Sātyaki-praveśaḥ and Duryodhana-saṃnipātaḥ
Sātyaki’s passage and Duryodhana’s mass engagement
युयुधानस्य राजेन्द्र मनसैतदचिन्तयत् । राजेन्द्र! तदनन्तर रणक्षेत्रमें सात्यकिके उस अमानुषिक पराक्रमको देखकर द्रोणाचार्यने मन-ही-मन इस प्रकार विचार किया || ४० ई ।। एतदस्त्रबलं रामे कार्तवीर्ये धनंजये,सात्वतकुलके श्रेष्ठ वीर सात्यकिमें जो यह अस्त्रबल दिखायी देता है, ऐसा तो केवल परशुराममें, कार्तवीर्य अर्जुनमें, धनंजयमें तथा पुरुषसिंह भीष्ममें ही देखा-सुना गया है। ट्रोणाचार्यने मन-ही-मन उनके पराक्रमकी बड़ी प्रशंसा की
sañjaya uvāca | yuyudhānasya rājendra manasaitad acintayat | rājendra tad-anantaraṁ raṇakṣetre sātyakīke amānuṣika-parākramaṁ dṛṣṭvā droṇācāryo manasāivaivaṁ vicintayām āsa || etad astrabalaṁ rāme kārtavīrye dhanañjaye bhīṣme ca puruṣarṣabhe | sātvata-kula-śreṣṭhe vīre sātyakau yad idaṁ dṛśyate, tādṛśaṁ kevalaṁ eteṣv eva dṛṣṭa-śrutaṁ mayā ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜೇಂದ್ರ, ದ್ರೋಣನು ಯುಯುಧಾನನ ಕುರಿತು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು. ರಾಜೇಂದ್ರ, ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಆ ಅಮಾನುಷ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡು ದ್ರೋಣನು ಒಳಗೊಳಗೆ ಹೀಗೆಂದನು—“ಸಾತ್ವತಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವೀರ ಸಾತ್ಯಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ಅಸ್ತ್ರಬಲ, ಪರಶುರಾಮನಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ, ಧನಂಜಯ ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನರಶಾರ್ದೂಲ ಭೀಷ್ಮನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕಂಡು-ಕೇಳಿದದ್ದು.” ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ದ್ರೋಣನು ಗುಣಿಯ ಗುಣವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದನು.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in the heat of war, true discernment recognizes excellence without distortion. Drona’s inward praise models an ethic of fairness: judging skill by objective standards and venerable exemplars rather than by factional bias.
After seeing Sātyaki’s extraordinary feats on the battlefield, Drona mentally compares his weapon-mastery to legendary and peerless warriors—Paraśurāma, Kārtavīrya Arjuna, Arjuna (Dhanañjaya), and Bhīṣma—thereby acknowledging Sātyaki’s exceptional stature.