Shloka 40
Kṛṣṇa-vīrya-kathana
Dhṛtarāṣṭra’s appraisal of Vāsudeva’s deeds
पज्चालेषूत्तमं वीरमुत्तमाभिजनप्रियम् । नित्यमुत्तमकर्माणमुत्तमौजसमाहवे,पांचालोंमें उत्तम, श्रेष्ठ कुल एवं ख्यातिके प्रेमी, सदा सत्कर्म करनेवाले, संग्राममें उत्तम आत्मबलका परिचय देनेवाले, अर्जुनके हितसाधनमें तत्पर, मेरा अनर्थ करनेके लिये उद्यत रहनेवाले, यमराज, कुबेर, सूर्य, इन्द्र और वरुणके समान तेजस्वी, विख्यात महारथी तथा भयंकर युद्धमें अपने प्राणोंको निछावर करके द्रोणाचार्यसे भिड़नेके लिये सदा तैयार रहनेवाले वीर धृष्टद्युम्नको किन शूरवीरोंने रोका?
vaiśampāyana uvāca | pāñcāleṣūttamaṃ vīram uttamābhijanapriyam | nityam uttamakarmāṇam uttamaujasaṃ āhave | arjunahitāsādhane tatparaṃ mama anarthāya udyataṃ yamarāja-kubera-sūrya-indra-varuṇasamaṃ tejasvinaṃ vikhyāta-mahārathaṃ tathā bhayānake yuddhe svaprāṇān nīchāvarīkṛtya droṇācāryeṇa bhiḍituṃ sadā sajjaṃ vīraṃ dhṛṣṭadyumnam | kaiḥ śūravīraiḥ sa roddhaḥ? ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಪಾಂಚಾಲರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ವೀರನು, ಉತ್ತಮ ವಂಶ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು, ಸದಾ ಸತ್ಕರ್ಮನಿಷ್ಠ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಅಂತಃಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವವನು; ಅರ್ಜುನಹಿತಕ್ಕೆ ಏಕಾಗ್ರ, ನನ್ನ ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ದಿಟ್ಟನಿಶ್ಚಯಿ; ಯಮ, ಕುಬೇರ, ಸೂರ್ಯ, ಇಂದ್ರ, ವರುಣರಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿ; ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಾರಥಿ; ಮತ್ತು ಆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಲು ಸದಾ ಸಿದ್ಧನಾದ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಯಾವ ಶೂರರು ತಡೆದರು?
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames kṣatriya-dharma through Dhṛṣṭadyumna’s portrait: excellence in conduct and courage in battle, readiness to risk life for a chosen duty, and the moral tension of pursuing one side’s welfare while becoming another’s calamity—highlighting how the same resolve can appear righteous or ruinous depending on standpoint.
Vaiśampāyana describes Dhṛṣṭadyumna in exalted terms—his lineage, valor, radiance, and determination to confront Droṇa—and then poses a question: which warriors managed to restrain or check him on the battlefield.