Shloka 20
भीष्मस्य मध्याह्नयुद्धवर्णनम् / Mid-day Battle Description: Bhīṣma Engaged by the Pāñcālas
Devanagari script
भीमसेनस्तु सम्प्रेक्ष्य पुत्रांस्तव जनेश्वर । प्रजज्वाल रणे क्रुद्धो हविषा हव्यवाडिव,जनेश्वर! जैसे घीकी आहुति देनेसे अग्निदेव प्रज्वलित हो उठते हैं, उसी प्रकार रणक्षेत्रमें आपके पुत्रोंको देखकर भीमसेन क्रोधसे जल उठे
Transliteration
sañjaya uvāca | bhīmasenas tu samprekṣya putrāṁs tava janeśvara | prajajvāla raṇe kruddho haviṣā havyavāḍ iva ||
Translation
ಜನೇಶ್ವರ! रणಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕಂಡ ಭೀಮಸೇನನು ಕೋಪದಿಂದ ಹೀಗೆ ಜ್ವಲಿಸಿದನು—ಹವಿಷ್ಯ (ಘೃತ) ಆಹುತಿ ದೊರಕಿದಾಗ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿ ಹೇಗೆ ಭುಗಿಲೆದ್ದೀತೋ ಹಾಗೆ.
Word by Word
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सम्प्रेक्ष्यhaving looked at/seeing
सम्प्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootसम्+प्रेक्ष्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Accusative, Plural
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
जनेश्वरO lord of men
जनेश्वर:
TypeNoun
Rootजन-ईश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular
प्रजज्वालblazed up
प्रजज्वाल:
TypeVerb
Rootप्र+ज्वल्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormNeuter, Locative, Singular
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
हविषाwith oblation (ghee, etc.)
हविषा:
Karana
TypeNoun
Rootहविस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
हव्यवाडिवत्like the oblation-eater (fire)
हव्यवाडिवत्:
TypeAdjective
Rootहव्यवाडि + वत्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaB
Bhīmasena (Bhima)D
Dhṛtarāṣṭra (implied by address janeśvara)K
Kaurava princes (your sons)S
Sacrificial fire (havyavāṭ)H
Havis (ghee oblation)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes