Shloka 19
Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda
Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps
तव दिव्यानि चास्त्राणि विक्रमश्न॒ परंतप । समागमश्च बहुभि: पुराभूदमरै: सह,कथयामास दुर्धर्षो विनि:श्वस्य पुनः पुनः । संजय कहते हैं--महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाला राजा दुर्योधन उस महान् युद्धमें एक राक्षसके द्वारा प्राप्त हुई अपनी पराजयको नहीं सह सका। उसने गंगानन्दन भीष्मजीके पास जाकर उन्हें विनीतभावसे प्रणाम करनेके पश्चात् सारा वृत्तान्त यथावत् रूपसे कह सुनाया। उस दुर्धर्ष वीरने बारंबार लम्बी साँस खींचकर घटोत्कचकी विजय और अपनी पराजयकी कथा कही 'पूर्वकालमें इन्द्रने जैसे तारकासुरकी प्रगति रोक दी थी, उसी प्रकार तुम भी उस क्रूरकर्मा राक्षसको रोक दो। परंतप! तुम्हारे पास दिव्य अस्त्र हैं। तुममें पराक्रम भी महान् है और पूर्वकालमें बहुत-से देवताओंके साथ तुम्हारा युद्ध भी हो चुका है
sañjaya uvāca | tava divyāni cāstrāṇi vikramaś ca parantapa | samāgamaś ca bahubhiḥ purābhūd amaraiḥ saha | kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥ punaḥ |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಪರಂತಪ! ನಿನ್ನ ಬಳಿ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳಿವೆ, ನಿನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವೂ ಮಹತ್ತಾದುದು; ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಮರರೊಂದಿಗೆ ನಿನಗೆ ಯುದ್ಧಸಮಾಗಮವೂ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ದುರ್ಧರ್ಷ ದುರ್ಯೋಧನನು ಮರುಮರು ದೀರ್ಘ ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಡುತ್ತಾ ಘಟೋತ್ಕಚನ ಜಯವನ್ನೂ ತನ್ನ ಪರಾಭವವನ್ನೂ ಪುನಃಪುನಃ ವಿವರಿಸಿ, ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು—ಒಮ್ಮೆ ಇಂದ್ರನು ತಾರಕಾಸುರನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ತಡೆದಂತೆ, ನೀವೂ ಆ ಕ್ರೂರಕರ್ಮ, ವಿನಾಶಕಾರಿ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ತಡೆ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how pride wounded by defeat seeks refuge in established authority and past glory. It also shows a common epic ethic: invoking precedent (Indra stopping Tārakāsura) to justify urgent action in war, emphasizing responsibility of senior warriors to protect the army using their sanctioned power (divine astras) rather than mere anger or vanity.
After being unable to bear his setback against the rākṣasa Ghaṭotkaca, Duryodhana approaches Bhīṣma, repeatedly sighing, and reports the events. He urges Bhīṣma to restrain/defeat Ghaṭotkaca, praising Bhīṣma’s divine weapons, valor, and legendary past encounters with the gods, using Indra’s defeat of Tārakāsura as an illustrative comparison.