Shloka 12
भीष्मस्य मण्डलव्यूहः — Bhīṣma’s Maṇḍala Battle-Formation and the Opening Engagements
उन बाणोंका स्पर्श मृत्युके तुल्य था। राजन्! उस समय सात्यकिके साथ आये हुए सैनिक उन सायकोंका वेग न सह सके। नरेश्वर! युद्धभूमिमें वे रण-दुर्मद सात्यकिको वहीं छोड़कर सब ओर भाग निकले ।। त॑ दृष्टवा युयुधानस्य सुता दश महाबला: । महारथा: समाख्याताश्षित्रवर्मायुधध्वजा:,सात्यकिके दस महाबलवानू पुत्र थे। उनके कवच, आयुध और ध्वज सभी विचित्र थे। वे सब-के-सब महारथी कहे जाते थे। वे युद्धस्थलमें यूपचिह्वलित ध्वजवाले महारथी भूरिश्रवाको देखकर उसके पास आये और अत्यन्त क्रोधपूर्वक उससे इस प्रकार बोले --
tān bāṇānāṃ sparśo mṛtyu-tulya āsa | rājan! tadā sātyaki-sahāgatāḥ sainikās teṣāṃ sāyakānāṃ vegaṃ na soḍhum aśaknuvan | nareśvara! raṇa-durmadās te yuddha-bhūmau yuyudhānaṃ tatraiva parityajya sarvato vidudruvuḥ || taṃ dṛṣṭvā yuyudhānasya sutā daśa mahābalāḥ | mahārathāḥ samākhyātāś citra-varmāyudha-dhvajāḥ ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಬಾಣಗಳ ಸ್ಪರ್ಶ ಮರಣಸ್ಪರ್ಶದಂತಿತ್ತು. ರಾಜನೇ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಸೈನಿಕರು ಆ ಸಾಯಕಗಳ ವೇಗವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಹೋದರು. ನರಾಧಿಪನೇ! ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ದುರ್ಮದದಿಂದ ಮದಿಸಿದ ಸಾತ್ಯಕಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟು ಅವರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿಹೋದರು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಯುಯುಧಾನ (ಸಾತ್ಯಕಿ)ನ ಹತ್ತು ಮಹಾಬಲ ಪುತ್ರರು—ವಿಚಿತ್ರ ಕವಚ, ಆಯುಧ ಮತ್ತು ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಮಹಾರಥರೆಂದು ಖ್ಯಾತರಾದವರು—ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದು, ತಂದೆ-ರಕ್ಷಣೆಯ ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಭೂರಿಶ್ರವಸನ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆದರು।
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts panic-driven self-preservation with the warrior-ethic of standing by one’s leader and kin. It highlights how dharma in war is tested under fear: ordinary troops may break, while those bound by honor and familial duty step forward to protect their own.
Sātyaki’s accompanying soldiers cannot withstand the deadly arrow-volley and flee, leaving him exposed on the battlefield. In response, Sātyaki’s ten powerful sons—renowned as mahārathas—advance toward the enemy, prepared to confront the threat and defend their father.