Shloka 29
Bhīṣma’s Stuti of Keśava and Counsel on Nara–Nārāyaṇa (भीष्म-स्तवः; नरनारायण-प्रसङ्गः)
एवंविध॑ कार्मुकभीमनाद- मदीनवत् सत्पुरुषोत्तमा भ्याम् । ददर्श लोक: कुरुसूंजयाश्न तद् द्वैरथं भीष्मधनंजयाभ्याम्,इस तरह सत्पुरुषोंमें श्रेष्ठ भीष्म और अर्जुनमें धनुषोंकी भयंकर टंकारसे युक्त, दैन्यरहित द्वैरथ-युद्ध होने लगा, जिसे कौरव और सूंजय वीरों तथा दूसरे लोगोंने भी देखा बाणवेगमतीतस्य तथाभ्याशमुपेयुष: । त्वरन् सेनापति: क्रुद्धो बिभेद गदया शिर: वह विरोधभाव लेकर धावा कर रहा था। उसके हाथमें तीखी तलवार थी। उसने अपने अंगोंमें कवच धारण कर रखा था। वह बाणके वेगको लाँघकर अत्यन्त निकट आ पहुँचा था। उस दशामें पांचालराजकुमार सेनापति धृष्टद्युम्नने तुरंत क्रोधपूर्वक गदासे आघात करके उसके मस्तकको विदीर्ण कर दिया
evaṃvidhaṃ kārmuka-bhīma-nādaṃ dainyavat satpuruṣottamābhyām | dadarśa lokaḥ kuru-sṛñjayaiś ca tad dvairathaṃ bhīṣma-dhanañjayābhyām || bāṇa-vegam atītasya tathābhyāśam upeyuṣaḥ | tvaran senāpatiḥ kruddho bibheda gadayā śiraḥ ||
ಹೀಗೆ ಸತ್ಪುರುಷೋತ್ತಮರಾದ ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ ಅರ್ಜುನರ ನಡುವೆ, ಧನುಸ್ಸಿನ ಭೀಕರ ಟಂಕಾರದಿಂದ ನಾದಿಸುವ, ದೈನ್ಯವಿಲ್ಲದ ದ್ವೈರಥ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು; ಅದನ್ನು ಕುರುಗಳು, ಶೃಂಜಯರು ಹಾಗೂ ಲೋಕವೂ ಕಂಡಿತು. ನಂತರ ಬಾಣಗಳ ವೇಗವನ್ನು ಮೀರಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರನ ತಲೆಯನ್ನು, ಸೇನಾಪತಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಕೋಪದಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಗದಾಘಾತದಿಂದ ಚೂರುಮಾಡಿದನು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights kṣatriya-dharma in battle: steadfastness without dejection, and swift, decisive action to neutralize an immediate threat. It also frames war as a public moral spectacle—seen by ‘the world’—where courage and resolve are tested.
Sañjaya describes a dramatic chariot-duel between Bhīṣma and Arjuna, whose bows resound fiercely as they fight without faltering. In the same battle flow, an enemy closes in past the arrow-storm, and the commander Dhṛṣṭadyumna quickly strikes him down by splitting his head with a mace.