Previous Verse
Next Verse

Shloka 416

Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava

उवाच पार्थ बीभत्सुं निगृहा रथमुत्तमम्‌ उस समय पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरकी वह सेना व्याकुल होकर भटकती हुई गौओंके समूहकी भाँति आर्तस्वरसे हाहाकार करती हुई देखी गयी। कितने ही रथयूथपति भी किंकर्तव्यविमूढ़ होकर घूम रहे थे। अपनी सेनामें इस प्रकार भगदड़ मची हुई देख यदुकुलनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णने अपने उत्तम रथको खड़ा करके कुन्तीपुत्र अर्जुनसे कहा --

sañjaya uvāca | uvāca pārtha bībhatsuṁ nigṛhya ratham uttamam | us samaya pāṇḍu-nandana yudhiṣṭhira-kī vah senā vyākulā bhūtvā bhraśyantī gāvaḥ-samūhasya bhānti ārta-svarena hāhākāraṁ kurvatī dṛśyate sma | katinehi ratha-yūtha-patayaḥ api kiṁkartavya-vimūḍhāḥ paribhramantaḥ āsan | svāṁ senāṁ evaṁ bhagadaḍī-macchitāṁ dṛṣṭvā yadu-kula-nandanaḥ bhagavān śrī-kṛṣṇaḥ svaṁ uttama-rathaṁ sthāpayitvā kuntī-putram arjunaṁ uvāca ||

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಓ ಪಾಂಡುನಂದನ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಸೇನೆ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ ಹಸುಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ, ಆర్తಸ್ವರದಿಂದ ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಾಣಿಸಿತು. ಅನೇಕ ರಥದಳಾಧಿಪತಿಗಳೂ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಯದೆ ಗೊಂದಲಗೊಂಡು ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತನ್ನದೇ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಓಡಾಟ-ಗೊಂದಲವನ್ನು ಕಂಡ ಯದುಕುಲನಂದನ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ರಥವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು—

उवाचsaid/spoke
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथम, एकवचन
पार्थO son of Pritha (Arjuna)
पार्थ:
TypeNoun
Rootपार्थ
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
बीभत्सुम्Arjuna (the terrible one)
बीभत्सुम्:
Karma
TypeNoun
Rootबीभत्सु
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निगृह्यhaving restrained
निगृह्य:
TypeVerb
Rootग्रह्
Formल्यप् (क्त्वान्त अव्यय), परस्मैपद-भाव, having restrained/checked
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्तमम्excellent/best
उत्तमम्:
TypeAdjective
Rootउत्तम
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

संजय उवाच

S
Sanjaya
A
Arjuna
K
Krishna
Y
Yudhishthira
P
Pandavas (by epithet)
Y
Yadu dynasty
C
chariot
P
Pandu army (Yudhishthira’s forces)