Shloka 4
Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa
Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island
हिमवान् हेमकूटश्व निषधश्च नगोत्तम: । नीलश्न वैदूर्यमय: श्वेतश्न शशिसंनिभ:,उनके नाम इस प्रकार हैं--हिमवान, हेमकूट, पर्वतश्रेष्ठ निषध, वैदूर्यमणिमय नीलगिरि, चन्द्रमाके समान उज्ज्वल श्वेतगिरि तथा सब धातुओंसे सम्पन्न होकर विचित्र शोभा धारण करनेवाला शुंगवान् पर्वत। राजन! ये छः: पर्वत सिद्धों तथा चारणोंके निवास स्थान हैं
sañjaya uvāca |
himavān hemakūṭaś ca niṣadhaś ca nagottamaḥ |
nīlaś ca vaidūryamayaḥ śvetaś ca śaśisaṃnibhaḥ |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹಿಮವಾನ್, ಹೇಮಕೂಟ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿಷಧ; ವೈದೂರ್ಯಮಣಿಮಯ ನೀಲಗಿರಿ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಶ್ವೇತಗಿರಿ—ಇವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಗಳು. ರಾಜನೇ, ಇವು ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ಸೇವಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a sacred, ordered cosmos: even amid the war narrative, the Mahābhārata situates events within a vast moral and spiritual universe, where exalted places are associated with purity, radiance, and the presence of perfected beings.
Sañjaya is describing prominent mountains by name and distinctive qualities (golden-peaked, gem-like, moon-bright), as part of a broader geographical/cosmological enumeration that frames the epic’s setting.