Previous Verse
Next Verse

Shloka 62

भीष्मविक्रमदर्शनं तथा क्रौञ्चारुणव्यूहविधानम् | Bhīṣma’s Ascendancy and the Organization of the Krauñcāruṇa Formation

हे अर्जुन! शरीररूप यन्त्रमें आरूढ हुए सम्पूर्ण प्राणियोंको अन्तर्यामी परमेश्वर अपनी मायासे उनके कर्मोंके अनुसार भ्रमण कराता हुआ सब प्राणियोंके हृदयमें स्थित हैः ।। सम्बन्ध-- यहाँ यह प्रश्न उठता है कि कर्मबन्धनसे छूटकर परम शान्तिलाभ करनेके लिये मनुष्यको क्या करना चाहिये; इसपर भगवान्‌ कहते हैं-- तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत । तत्प्रसादात्‌ परां शान्तिं स्थान प्राप्स्पसि शाश्वतम्‌

īśvaraḥ sarvabhūtānāṁ hṛddeśe 'rjuna tiṣṭhati | bhrāmayan sarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā ||

(tatra praśnaḥ—karmabandhanāt vimucya parāṁ śāntiṁ prāptuṁ kiṁ kartavyam? ity asmin viṣaye bhagavān āha—)

tam eva śaraṇaṁ gaccha sarvabhāvena bhārata | tatprasādāt parāṁ śāntiṁ sthānaṁ prāpsyasi śāśvatam ||

ಹೇ ಭಾರತ! ಸರ್ವಭಾವದಿಂದ ಅವನನ್ನೇ ಶರಣಾಗು. ಅವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನೀನು ಪರಮ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.

हेO (vocative particle)
हे:
TypeIndeclinable
Rootहे
अर्जुनArjuna
अर्जुन:
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Vocative, Singular
शरीर-रूपin the form of a body
शरीर-रूप:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootशरीर-रूप
FormNeuter, Locative, Singular
यन्त्रेin the machine/contrivance
यन्त्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयन्त्र
FormNeuter, Locative, Singular
आरूढान्mounted/placed upon
आरूढान्:
Karma
TypeAdjective
Rootआ-रुह्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Plural
सर्व-भूतानिall beings
सर्व-भूतानि:
Karma
TypeNoun
Rootसर्व-भूत
FormNeuter, Accusative, Plural
अन्तर्यामिthe inner ruler (indweller)
अन्तर्यामि:
Karta
TypeNoun
Rootअन्तर्यामिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
परमेश्वरःthe Supreme Lord
परमेश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootपरम-ईश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
स्व-माययाby His own māyā
स्व-मायया:
Karana
TypeNoun
Rootस्व-माया
FormFeminine, Instrumental, Singular
तेषाम्of them
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
FormAll, Genitive, Plural
कर्म-अनुसारम्according to (their) actions
कर्म-अनुसारम्:
TypeIndeclinable
Rootकर्म-अनुसार
भ्रामयन्causing to wander/turning
भ्रामयन्:
Karta
TypeVerb
Rootभ्रम्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
सर्व-भूतानाम्of all beings
सर्व-भूतानाम्:
TypeNoun
Rootसर्व-भूत
FormNeuter, Genitive, Plural
हृदयेषुin (their) hearts
हृदयेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृदय
FormNeuter, Locative, Plural
तिष्ठतिabides/is situated
तिष्ठति:
TypeVerb
Rootस्था
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada
तत्Him/that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
एवindeed/alone
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
शरणम्refuge
शरणम्:
Karma
TypeNoun
Rootशरण
FormNeuter, Accusative, Singular
गच्छgo/seek
गच्छ:
TypeVerb
Rootगम्
FormImperative (Lot), 2nd, Singular, Parasmaipada
सर्व-भावेनwith all (one’s) being/in every way
सर्व-भावेन:
TypeIndeclinable
Rootसर्व-भाव
भारतO Bhārata (descendant of Bharata)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
तत्-प्रसादात्from His grace
तत्-प्रसादात्:
Apadana
TypeNoun
Rootतत्-प्रसाद
FormMasculine, Ablative, Singular
पराम्supreme
पराम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपरा
FormFeminine, Accusative, Singular
शान्तिम्peace
शान्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootशान्ति
FormFeminine, Accusative, Singular
स्थानम्abode/state
स्थानम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्थान
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राप्स्यसिyou will attain
प्राप्स्यसि:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
FormFuture (Lṛṭ), 2nd, Singular, Parasmaipada
शाश्वतम्eternal
शाश्वतम्:
TypeAdjective
Rootशाश्वत
FormNeuter, Accusative, Singular

अजुन उवाच

A
Arjuna
Ī
Īśvara (the Lord/Antaryāmin)
B
Bharata (dynastic epithet)