Shloka 70
नफमश (0) अत +- ॥। 3० श्रीपरमात्मने नम: ।।
mātāpitr̥sahasrāṇi putradāraśatāni ca | saṃsāreṣv anubhūtāni yānti yāsyanti cāpare ||
harṣasthānasahasrāṇi bhayasthānaśatāni ca | divase divase mūḍham āviśanti na paṇḍitam ||
ūrdhvabāhur virau my eṣa na ca kaś cic chṛṇoti me | dharmād arthaś ca kāmaś ca sa kimarthaṃ na sevyate ||
na jātu kāmān na bhayān na lobhād dharmaṃ tyajej jīvitasya api hetoḥ | nityo dharmaḥ sukhaduḥkhe tv anitye jīvo nityo hetur asya tv anityaḥ ||
imāṃ bhāratasāvitrīṃ prātar utthāya yaḥ paṭhet | sa bhārataphalaṃ prāpya paraṃ brahmādhigacchati ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— “ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸಾವಿರಾರು ತಾಯಿ-ತಂದೆಗಳನ್ನು, ನೂರಾರು ಹೆಂಡತಿ-ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೇರಿ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರ್ಪಡುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮುಂದೆಯೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂಢನ ಮೇಲೆ ಆನಂದದ ಸಾವಿರ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಭಯದ ನೂರು ಅವಕಾಶಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಅವು ಪಂಡಿತನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕದಲಿಸಲಾರವು. ನಾನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಕೂಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಆದರೂ ಯಾರೂ ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ—ಧರ್ಮದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅರ್ಥವೂ ಕಾಮವೂ ಸಹ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಜನರು ಅದನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ಆಸೆ, ಭಯ, ಲೋಭ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಣೆಯ خاطرಕ್ಕೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು. ಧರ್ಮ ನಿತ್ಯ; ಸುಖ-ದುಃಖ ಅನಿತ್ಯ. ಜೀವಾತ್ಮ ನಿತ್ಯ; ಬಂಧನದ ಕಾರಣ ಅನಿತ್ಯ. ‘ಭಾರತ-ಸಾವಿತ್ರೀ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಈ ಸಾರೋಪದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಎದ್ದು ಪಠಿಸುವವನು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಹಾಭಾರತ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Worldly relationships and emotional highs and lows repeat endlessly in saṃsāra; therefore one should not be ruled by joy and fear. Dharma alone is to be cultivated because it supports not only liberation but also rightful prosperity (artha) and pleasure (kāma). Dharma and the self are presented as enduring, while pleasure/pain and the causes of bondage are impermanent—so dharma should never be abandoned even under pressure from desire, fear, greed, or survival instinct.
Vaiśampāyana delivers a compact, proverbial set of verses presented as the ‘Bhārata-sāvitrī,’ an essence-summary of the Mahābhārata’s ethical vision. The speaker adopts the dramatic image of proclaiming with raised arms—lamenting that people still ignore dharma—then concludes with a phalaśruti: daily morning recitation yields the merit of studying the entire epic and leads toward realization of the Supreme Brahman.