Shloka 246
भीष्मवधोपाय-प्रश्नः (Inquiry into the means to overcome Bhīṣma) | Chapter 103
ऋते त्वां राक्षसश्रेष्ठ सर्वविद्यासु पारगम् । जैसे वृत्रासुर देवताओंकी सेनाको मार भगाता था
ṛte tvāṃ rākṣasaśreṣṭha sarvavidyāsu pāragam | yathā vṛtrāsuro devatānāṃ senāṃ mārabhāgāyata, tathā sa api krodhapūrvakaṃ mama senāṃ khadedayati | ahaṃ yuddhasthale samastavidyāpāraṅgataṃ rākṣaseṣu ca sarvaśreṣṭhaṃ tvādṛśaṃ vīraṃ vihāya anyaṃ kaṃcid na paśyāmi, yo ’sya rogasyottamāṃ bhiṣajam bhavet ||
ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊರತು—ಓ ರಾಕ್ಷಸಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸರ್ವವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನೇ—ನಾನು ಇನ್ನಾರನ್ನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ವೃತ್ರಾಸುರನು ದೇವತೆಗಳ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದು ಓಡಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಯೋಧನೂ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ನನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹಿಂಡುತ್ತಾ ಹಿಂದೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಸರ್ವವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನಿನ್ನಂತಹ ವೀರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಈ ‘ರೋಗ’ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಔಷಧಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames military collapse as a ‘disease’ and highlights the ethical-political duty of seeking the most competent remedy—i.e., relying on the truly capable leader/warrior rather than on numbers or panic. It also shows how epic memory (Vṛtrāsura’s rout of the gods) is used to interpret present events and intensify urgency.
Sanjaya describes a fierce warrior driving back the army in anger and tells the addressed Rākṣasa-hero that, apart from him—renowned and skilled in all arts—no one seems capable of checking the disaster on the battlefield.