Shloka 17
भीष्म योद्धुमभीप्सन्त: संग्रामे विजयैषिण: । क्ष्वेडा: किलकिला: शड्खान् क्रकचान् गोविषाणिका:,संग्राममें भीष्मके साथ युद्धकी इच्छा रखनेवाले विजयाभिलाषी पाण्डव सिंहनाद, किल-किल शब्द, शंखध्वनि, क्रकच, गोशूंग, भेरी, मृदंग, पणव तथा पुष्कर आदि बाजोंको बजाते तथा भैरव-गर्जना करते हुए कौरव-सेनापर चढ़ आये
sañjaya uvāca | bhīṣmaṃ yoddhum abhīpsantaḥ saṅgrāme vijayaiṣiṇaḥ | kṣveḍāḥ kilakilāḥ śaṅkhān krakacān govīṣāṇikāḥ |
ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿ, ವಿಜಯವನ್ನು ಹಂಬಲಿಸಿದ ಪಾಂಡವರು ಕ್ಷ್ವೇಡ, ಕಿಲಕಿಲ ಎಂಬ ಘೋಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಂಖ, ಕ್ರಕಚ, ಗೋವಿಷಾಣಿಕಾ ಮೊದಲಾದ ಯುದ್ಧವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಾ ಮುನ್ನಡೆದರು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical psychology of war in the epic: warriors publicly declare intent and courage through disciplined, collective signals (roars, conches, instruments). Such sounds are not mere noise; they function as vows of resolve, rallying one’s side and warning the opponent—underscoring responsibility, leadership, and steadfastness in a dharma-framed conflict.
Sañjaya describes the Pāṇḍavas, eager to engage Bhīṣma and seeking victory, advancing upon the Kaurava forces while producing a great martial uproar—lion-roars, sharp cries, and the sounding of conches and other war-instruments—signaling the onset of fierce engagement.