Shloka 45
Nakula’s Declaration and the Uñchavṛtti Brāhmaṇa’s Superior Merit (Āśvamedhika Parva, Adhyāya 92)
जितो<स्मीति भृगुश्रेष्ठ भूगवो ह्ृतिरोषणा: । लोके मिथ्या प्रवादो<यं यतक्त्वयास्मि विनिर्जित:,'भगुश्रेष्ठ! मैं तो पराजित हो गया। मैंने सुना था कि भृगुवंशी ब्राह्मण बड़े क्रोधी होते हैं; परंतु लोकमें प्रचलित हुआ यह प्रवाद आज मिथ्या सिद्ध हो गया; क्योंकि आपने मुझे जीत लिया
jito ’smīti bhṛguśreṣṭha bhṛgavo hṛtirōṣaṇāḥ | loke mithyā pravādo ’yaṃ yat tvayāsmi vinirjitaḥ ||
“ಭೃಗುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಾನು ಸೋತಿದ್ದೇನೆ. ಭೃಗು ವಂಶದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರರು ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ; ಆದರೆ ಇಂದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಆ ಮಾತು ಸುಳ್ಳೆಂದು ತೋರಿತು—ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದೀಯ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical victory through self-control: true superiority is shown not by anger or harshness but by restraint and conduct that overturns negative stereotypes, making public opinion yield to lived virtue.
A speaker acknowledges defeat before a Bhṛgu-descended Brahmin/sage, remarking that the widespread belief that Bhṛgu Brahmins are quick-tempered is disproved in this encounter, since the sage’s composed behavior has ‘conquered’ him.