Shloka 31
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
उज्छमप्राप्तवानेव ब्राह्मण: क्षुच्छूमान्वित: । स तथैव क्षुधाविष्ट: सार्ध परिजनेन ह
uccham aprāptavān eva brāhmaṇaḥ kṣucchūmān vitaḥ | sa tathaiva kṣudhāviṣṭaḥ sārdha-parijanena ha kṣapayāmāsa taṃ kālaṃ kṛcchra-prāṇo dvijottamaḥ |
ನಕುಲನು ಹೇಳಿದನು— ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಉಚ್ಛ (ಅನ್ನದ ಅವಶೇಷ)ವನ್ನೂ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಣವೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಪರಿಜನರೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ಹಸಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜನು ಮಹಾಕಷ್ಟದಿಂದ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು.
नकुल उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic endurance: even when reduced to seeking mere scraps and finding none, the virtuous person bears hardship without abandoning restraint or duty, sustaining life with difficulty but without ethical collapse.
Nakula describes a Brahmin undergoing severe deprivation—afflicted by heat and hunger, unable to obtain even leftover food—who nevertheless passes the time together with his dependents, barely maintaining life through extreme hardship.