Shloka 110

Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha

Devanagari script

दिव्यपुष्पविमर्दाश्व॒ साधोर्दानलवैश्व तै: । विप्रस्थ तपसा तस्य शिरो मे काउ्चनीकृतम्‌,तदनन्तर सत्तूकी गन्ध सूँघने, वहाँ गिरे हुए जलकी कीचसे सम्पर्क होने, वहाँ गिरे हुए दिव्य पुष्पोंको रौंदने और उन महात्मा ब्राह्मणके दान करते समय गिरे हुए अन्नके कणोंमें मन लगानेसे तथा उन उज्छवृत्तिधारी ब्राह्मणकी तपस्याके प्रभावसे मेरा मस्तक सोनेका हो गया

Transliteration

divyapuṣpavimardāśva sādhordānalavaiś ca taiḥ | viprastha tapasā tasya śiro me kāñcanīkṛtam ||

Translation

ಆ ಸಾಧು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ದಾನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಅನ್ನಕಣಗಳ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ಬಿದ್ದ ದಿವ್ಯಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ತುಳಿದು, ಆ ವಿಪ್ರನ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ—ನನ್ನ ತಲೆ ಸ್ವರ್ಣಮಯವಾಯಿತು।

Word by Word

• दिव्य: divine
• दिव्य: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: दिव्य
• Form: Neuter, Genitive, Singular

• पुष्प: flower
• पुष्प: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पुष्प
• Form: Neuter, Genitive, Singular

• विमर्दात्: from trampling/crushing
• विमर्दात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: विमर्द
• Form: Masculine, Ablative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• साधोः: of the holy man
• साधोः: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: साधु
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• दान: of giving/charity
• दान: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: दान
• Form: Neuter, Genitive, Singular

• लवैः: with grains/particles (bits)
• लवैः: Karana
• Type: Noun
• Root: लव
• Form: Masculine, Instrumental, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• तैः: by/with those
• तैः: Karana
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine/Neuter, Instrumental, Plural

• विप्रस्य: of the brahmin
• विप्रस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विप्र
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana
• Type: Noun
• Root: तपस्
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• तस्य: of him/that
• तस्य: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine/Neuter, Genitive, Singular

• शिरः: head
• शिरः: Karta
• Type: Noun
• Root: शिरस्
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• मे: my
• मे: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: Genitive, Singular

• काञ्चनीकृतम्: made golden
• काञ्चनीकृतम्: Karma
• Type: Verb
• Root: काञ्चनीकृ (काञ्चन + कृ)
• Form: Neuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)

Speaker

श्षशुर उवाच

Characters & Entities

• śvaśura (father-in-law, speaker)
• sādhu/vipra (holy Brahmin ascetic)
• divya-puṣpa (divine flowers)
• jala-paṅka (water-mud/slush, implied by ‘mud from fallen water’)
• anna-lava (grains/crumbs of food from alms-giving)
• kāñcana (gold, as the transformed state of the head)