Shloka 5
Abhimanyunidhana-prakāśaḥ — Vasudeva–Kṛṣṇa–Subhadrā–Kuntī śoka-saṃvāda
Disclosure and Consolation
Devanagari script
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त: पुण्डरीकाक्ष: पित्रा मातुस्तदन्तिके । शशंस कुरुवीराणां संग्रामे निधनं यथा,वैशम्पायनजी कहते हैं--माताके निकट पिताके इस प्रकार पूछनेपर कमलनयन भगवान् श्रीकृष्ण कौरव वीरोंके संग्राममें मारे जानेका वह प्रसंग यथावत् रूपसे सुनाने लगे
Translation
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ತಾಯಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ತಂದೆ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಪದ್ಮನೇತ್ರನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಕುರು ವೀರರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಿಧನರಾದರೋ ಅದನ್ನು ಯಥಾತಥವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Word by Word
वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karma
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्तःhaving been addressed/asked
उक्तः:
TypeVerb
Rootवच्
Formkta (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
पुण्डरीकाक्षःthe lotus-eyed one (Kṛṣṇa)
पुण्डरीकाक्षः:
Karta
TypeNoun
Rootपुण्डरीकाक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
पित्राby the father
पित्रा:
Karana
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Instrumental, Singular
मातुःof the mother
मातुः:
TypeNoun
Rootमातृ
FormFeminine, Genitive, Singular
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
अन्तिकेnear, in the presence
अन्तिके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअन्तिक
FormNeuter, Locative, Singular
शशंसrecounted, narrated
शशंस:
TypeVerb
Rootशंस्
FormPerfect, Third, Singular
कुरुवीराणाम्of the Kuru heroes
कुरुवीराणाम्:
TypeNoun
Rootकुरुवीर
FormMasculine, Genitive, Plural
संग्रामेin battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम
FormMasculine, Locative, Singular
निधनम्death, destruction
निधनम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिधन
FormNeuter, Accusative, Singular
यथाas, in what manner
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes