Shloka 47
अपादपाणिपृष्ठं तदशिरस्कमनूदरम् । प्रहीणगुणकर्माणं केवलं विमलं स्थिरम्,जो मनुष्य आत्माको हाथ, पैर, पीठ, मस्तक और उदर आदि अंगोंसे रहित, गुण- कर्मोंसे हीन, केवल, निर्मल, स्थिर, रूप-रस-गन्ध-स्पर्श और शब्दसे रहित, ज्ञेय, अनासक्त, हाड़-मांसके शरीरसे रहित, निश्चिन्त, अविनाशी, दिव्य और सम्पूर्ण प्राणियोंमें स्थित सदा एकरस रहनेवाला जानते हैं, उनकी कभी मृत्यु नहीं होती
apādapāṇipṛṣṭhaṃ tadaśiraskam anūdaram | prahīṇaguṇakarmāṇaṃ kevalaṃ vimalaṃ sthiram ||
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಾದ, ಹಸ್ತ, ಪೃಷ್ಠ, ಶಿರಸ್ಸು, ಉದರಗಳಿಲ್ಲದದ್ದಾಗಿ ತಿಳಿ; ಅದು ಗುಣಗಳ ಹಾಗೂ ಕರ್ಮಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತ, ಏಕಾಕಿ, ನಿರ್ಮಲ ಮತ್ತು ಅಚಲ. ಅದನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದವನು—ಅನಾಸಕ್ತ, ಇಂದ್ರಿಯಗುಣಾತೀತ, ನಶ್ವರ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತನಲ್ಲ—ಅವನು ನಿಜವಾಗಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಜ್ಞಾನವು ಅವಿನಾಶಿ, ದಿವ್ಯ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the true Self (Ātman) is not a physical entity with limbs or organs, nor is it bound by the guṇas and karma. Realizing this pure, steady, unattached Self is presented as the basis for freedom from death—i.e., liberation from identification with the perishable body and its actions.
Vāyudeva is speaking in a didactic context, describing the nature of the Ātman in apophatic terms (by negation of bodily features and worldly determinants). The statement functions as spiritual instruction within the Ashvamedhika Parva’s broader post-war reflection on dharma, renunciation, and liberation.