Shloka 313

Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā

Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties

Devanagari script

अधिकभूतं तु मन्तव्यं ब्रह्मा तत्राधिदेवतम्‌ । पाँच इन्द्रियों और छठे मनको जाननेवाली बुद्धिको अध्यात्म कहते हैं। मन्तव्य उसका अधिभूत और ब्रह्मा उसके अधिदेवता हैं

Transliteration

adhikabhūtaṃ tu mantavyaṃ brahmā tatrādhidevatam | pañcendriyāṇi ca ṣaṣṭhaṃ manaś ca jānātī yā buddhiḥ sā adhyātmaṃ ucyate | mantavyaṃ tasyādhibhūtaṃ brahmā tasyā adhidevatā ||

Translation

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯ (ಮಂತವ್ಯ) ಅಧಿಭೂತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಧಿದೈವತನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿಯುವ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಅಧಿಭೂತ ಮಂತವ್ಯ; ಅಧಿದೇವತೆ ಬ್ರಹ್ಮ.

Word by Word

अधिकभूतम्the adhibhūta (pertaining to beings/elements)

तुbut/indeed

मन्तव्यम्to be considered/should be regarded

ब्रह्माBrahmā

तत्रthere/in that context

अधिदेवतम्the presiding deity (adhidaivata)

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

Vāyudeva

Brahmā

five senses (pañcendriyāṇi)

mind (manas)

intellect (buddhi)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes