Shloka 13
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्नवा नासिका चैव पठचमी । पादौ पायुरुपस्थश्व हस्तौ वागू दशमी भवेत्
śrotraṁ tvak cakṣuṣī jihvā nāsikā caiva pañcamī | pādau pāyur upasthaś ca hastau vāk ca daśamī bhavet | manas tv ekādaśaṁ proktaṁ pūrvaṁ jayet tu tat-samūham | tataḥ sa brahmaṇaḥ sākṣātkāraṁ labhate naraḥ ||
ವಾಯುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಶ್ರೋತ್ರ, ತ್ವಕ್, ಚಕ್ಷು, ಜಿಹ್ವೆ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ನಾಸಿಕೆ—ಇವು ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು. ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು, ಪಾಯು, ಉಪಸ್ಥ ಮತ್ತು ವಾಣಿ—ಇವು ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು; ಹೀಗೆ ಹತ್ತು. ಮನಸ್ಸು ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಮೊದಲು ಈ ಸಮಸ್ತ ಗುಂಪನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ನಂತರವೇ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Mastery over the senses and organs of action—together with the mind that coordinates them—is presented as the necessary preliminary discipline; when this inner group is conquered, one becomes fit for direct realization of Brahman.
Vāyudeva instructs the listener by enumerating the faculties that bind a person to outward experience (five senses, five action-organs, and the mind) and states a spiritual sequence: first self-conquest, then Brahman-realization.