Shloka 3
नारद-देवमत-संवादः
Nārada–Devamata Dialogue on Prāṇa, Apāna, and Udāna
नारद उवाच येनायं सृज्यते जन्तुस्ततो<न्यः पूर्वमेति तम् । प्राणद्वन्द्धं हि विज्ञेयं तिर्यगूर्धष्वमधश्च यत्
nārada uvāca | yenāyaṃ sṛjyate jantus tato 'nyaḥ pūrvam eti tam | prāṇadvandvaṃ hi vijñeyaṃ tiryag ūrdhvaṃ adhaś ca yat ||
ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾವ ನಿಮಿತ್ತಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಜೀವಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೋ, ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ತತ್ತ್ವವು ಪೂರ್ವಶರ್ತವಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ‘ಪ್ರಾಣದ್ವಂದ್ವ’ವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಊರ್ಧ್ವ, ತಿರ್ಯಕ್ ಮತ್ತು ಅಧಃ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.
नारद उवाच
Educational Q&A
Creation is not explained only by a single immediate cause; Nārada points to a prior, pervasive condition—prāṇadvandva, the dual functioning of vital forces—present throughout all levels of existence (higher, middle, and lower realms).
Nārada is instructing a sage (muni) in a doctrinal discussion on origins: he identifies an underlying principle that precedes and supports the arising of embodied beings, framing it in terms of prāṇa operating in a dual mode across the cosmos.