Shloka 17
सप्तहोतृ-विधानम् एवं इन्द्रिय–मनःसंवादः
The Seven Hotṛs and the Debate of Senses and Mind
काष्ठानीवार्द्रशुष्काणि यतमानैरपीन्द्रियै: । गुणार्थान् नाधिगच्छन्ति मामृते सर्वजन्तव:,संसारके सभी जीव इन्द्रियोंके यत्न करते रहनेपर भी मेरे बिना उसी प्रकार विषयोंका अनुभव नहीं कर सकते, जिस प्रकार कि सूखे-गीले काष्ठ कोई अनुभव नहीं कर सकते
kāṣṭhānīva ārdraśuṣkāṇi yatamānair api indriyaiḥ | guṇārthān nādhigacchanti mām ṛte sarvajantavaḥ ||
ಮನಸ್ಸು ಹೇಳಿತು— ತೇವವಾಗಿರಲಿ ಒಣವಾಗಿರಲಿ, ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ತುಂಡುಗಳು ತಾವೇ ಯಾವುದನ್ನೂ ‘ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ’; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾರರು।
मन उवाच
Educational Q&A
Sense-organs alone do not produce experience; the mind is the indispensable mediator that apprehends sense-objects and their qualities. Without the mind’s participation, sensory effort is as inert as wet or dry wood.
The speaker ‘Mind’ is explaining its role within embodied life: even if the senses are active and striving, perception and enjoyment/knowledge of objects cannot occur without the mind, emphasizing inner causality over mere external faculties.