Shloka 11
घ्राणं जिह्ना च चक्षुश्न त्वक् श्रोत्रं बुद्धिरेव च । संशयं नाधिगच्छन्ति मनस्तमधिगच्छति,नासिका, जीभ, आँख, त्वचा, कान और बुद्धि--ये संशय (संकल्प-विकल्प) नहीं कर सकते। यह काम मनका है
ghrāṇaṁ jihvā ca cakṣuṣī tvak śrotraṁ buddhir eva ca | saṁśayaṁ nādhigacchanti manas tam adhigacchati ||
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು— ಮೂಗು, ನಾಲಿಗೆ, ಕಣ್ಣುಗಳು, ಚರ್ಮ, ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯೂ ಸಹ—ಇವು ಸ್ವತಃ ಸಂಶಯವನ್ನಾಗಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ‑ವಿಕಲ್ಪವನ್ನಾಗಲಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಅಲುಗಾಟಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸೇ ತಲುಪಿ ಅದನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯವೂ ಸಮ್ಯಕ್ ವಿವೇಕವೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ದೋಷಾರೋಪಿಸುವುದರಿಂದಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Doubt and indecision are not produced by the external sense-faculties or even by raw intellect alone; they arise in the mind, which coordinates perceptions and entertains alternatives. Ethical clarity therefore requires disciplining the mind—so that perception and intellect can function without wavering.
A brāhmaṇa speaker is explaining an inner, psychological basis for moral confusion: the senses merely report their objects, and the intellect can discern, but the mind is where vacillation (saṅkalpa–vikalpa) occurs. The statement supports a broader instruction on self-governance and right conduct.