Shloka 12

Vāc–Manas Saṃvāda: Prāṇa-Apāna and the Primacy Debate (वाक्–मनस् संवादः)

Devanagari script

ब्राह्मण उवाच तामपान: पतिर्भूत्वा तस्मात्‌ प्रेषत्यपानताम्‌ । तां गतिं मनसः प्राहुर्मनस्तस्मादपेक्षते,ब्राह्मणने कहा--प्रिये! अपान पतिरूप होकर उस मतिको अपानभावकी ओर ले जाता है। वह अपानभावकी प्राप्ति मनकी गति बतायी गयी है, इसलिये मन उसकी अपेक्षा रखता है

Translation

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಿಯೆ! ಅಪಾನನು ಪತಿರೂಪವಾಗಿ ಆ ಮತಿಯನ್ನು ಅಪಾನಭಾವದತ್ತ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಪಾನಭಾವಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಗತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನೇ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

Word by Word

ब्राह्मणःthe Brahmin

उवाचsaid

ताम्her/that (f.)

अपानःApāna (the downward vital breath)

पतिःlord/master

भूत्वाhaving become

तस्मात्therefore/from that

प्रेषतिsends/impels

अपानताम्to the state/nature of apāna

ताम्that (f.)

गतिम्course/movement/attainment

मनसःof the mind

प्राहुःthey say/call

मनःthe mind

तस्मात्therefore/from that

अपेक्षतेexpects/depends on

Speaker

ब्राह्मण उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Meter (Chandas)

Sandhi Notes