Shloka 16
Kāma–Mamatā–Upadeśa
Discourse on Desire, Possessiveness, and Ritual Duty
Devanagari script
यो मां प्रयतते हन्तुं धृत्या सत्यपराक्रम: । भावो भवामि तस्याहं स च मां नावबुध्यते,जो सत्यपराक्रमी पुरुष धैर्यके बलसे मुझे नष्ट करनेकी चेष्टा करता है, उसके मानसिक भावोंके साथ मैं इतना घुल-मिल जाता हूँ कि वह मुझे पहचान नहीं पाता
Transliteration
yo māṃ prayatate hantuṃ dhṛtyā satyaparākramaḥ | bhāvo bhavāmi tasyāhaṃ sa ca māṃ nāvabudhyate ||
Translation
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದವನು ಧೈರ್ಯದ ಬಲದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ಮನೋಭಾವಗಳ ಚಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಅಷ್ಟು ಬೆರೆತುಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಅರಿಯಲಾರನು.
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
माम्me
माम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAccusative, Singular
प्रयततेstrives/endeavors
प्रयतते:
TypeVerb
Rootयत् (धातु)
FormPresent, Indicative, Atmanepada, Third, Singular
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formतुमुन् (Infinitive), Parasmaipada (verbal base)
धृत्याby firmness/steadfastness
धृत्या:
Karana
TypeNoun
Rootधृति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular
सत्यपराक्रमःof true valor / truly valiant
सत्यपराक्रमः:
Karta
TypeAdjective
Rootसत्यपराक्रम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
भावःas a mental state/attitude
भावः:
TypeNoun
Rootभाव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
भवामिI become
भवामि:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
FormPresent, Indicative, Parasmaipada, First, Singular
तस्यof him
तस्य:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
माम्me
माम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAccusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
अवबुध्यतेunderstands/recognizes
अवबुध्यते:
TypeVerb
Rootबुध् (धातु) + अव (उपसर्ग)
FormPresent, Indicative, Atmanepada, Third, Singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Characters & Entities
व
वायुदेव (Vāyu)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes