Shloka 25
राजन! तदनन्तर देवर्षि नारदजी धर्मात्मा राजा युधिष्ठिरको आश्वासन देकर अभीष्ट स्थानको चले गये ।। एवं वर्षाण्यतीतानि धृतराष्ट्रस्य धीमत: । वनवासे तथा त्रीणि नगरे दश पठच च,इस प्रकार जिनके पुत्र रणभूमिमें मारे गये थे, उन राजा धृतराष्ट्रने अपने जाति-भाई, सम्बन्धी, मित्र, बन्धु और स्वजनोंके निमित्त सदा दान देते हुए (युद्ध समाप्त होनेके बाद) पंद्रह वर्ष हस्तिनापुर नगरमें व्यतीत किये थे और तीन वर्ष वनमें तपस्या करते हुए बिताये थे
vaiśampāyana uvāca |
rājan! tadanantaraṃ devarṣi-nāradaḥ dharmātmā rājā yudhiṣṭhiram āśvāsya abhīṣṭa-sthānaṃ jagāma ||
evaṃ varṣāṇy atītāni dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ |
vanavāse tathā trīṇi nagare daśa pañca ca ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ಅನಂತರ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದನು ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿ ತನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಕಾಲವು ಕಳೆದಿತು—ಅರಣ್ಯವಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು, ನಗರದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪುತ್ರಹಾನಿಯಾದರೂ ಅವನು ತನ್ನ ಜಾತಿಭ್ರಾತೃಗಳು, ಬಂಧುಗಳು, ಮಿತ್ರರು, ಸಹಚರರು, ಸ್ವಜನರ ನಿಮಿತ್ತ ಸದಾ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು—ಶೋಕವನ್ನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದಾನದಿಂದ ಎದುರಿಸಲು ಬಯಸಿ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames post-war life as a moral response to loss: grief is met through dharma—consolation, disciplined passage of time, and sustained charity (dāna). It also highlights the transition from royal life to forest-retirement as a recognized ethical stage.
Nārada reassures Yudhiṣṭhira and then departs. The narration then summarizes Dhṛtarāṣṭra’s post-war years: fifteen years spent in the city and three years in forest-dwelling, during which he regularly gave gifts on behalf of his bereaved family and dependents.