Shloka 53
उष्टाणां क्रोशतां चापि हयानां हेषतामपि । ततो युधिछिरो राजा सदार: सहसैनिक: । नगरं हास्तिनपुरं पुनरायात् सबान्धव:,तदनन्तर सारथियोंने 'रथ जोतो, रथ जोतो” की पुकार मचायी। फिर ऊँटोंके चिग्घाड़ने और घोड़ोंके हिनहिनानेकी आवाज हुई। इसके बाद अपने घरकी स्त्रियों, भाइयों और सैनिकोंके साथ राजा युधिष्छिर पुनः: हस्तिनापुर नगरको लौट आये
uṣṭrāṇāṃ krośatāṃ cāpi hayānāṃ heṣatām api | tato yudhiṣṭhiro rājā sadāraḥ sahasainikaḥ | nagaraṃ hāstinapuraṃ punar āyāt sabāndhavaḥ ||
ಒಂಟೆಗಳ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳ ಹೇಷಣೆಯ ನಡುವೆ, ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ, ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹಾಸ್ತಿನಪುರ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Even amid grief and the pull of renunciation, dharma may require a return to one’s appointed role. Yudhiṣṭhira’s movement back to Hāstinapura signals the ethical necessity of sustaining governance and social stability after the elders’ forest withdrawal.
After preparations for travel—signaled by loud calls and the sounds of camels and horses—Yudhiṣṭhira, accompanied by his wives, relatives, and soldiers, departs and arrives back in Hāstinapura, marking a shift from the forest episode to the city’s political sphere.