Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Vyāsa’s Inquiry into Dhṛtarāṣṭra’s Tapas and the Identification of Vidura with Dharma

एतद्।ि नित्यं यत्नेन पद रक्ष्यं नराधिप । बहुप्रत्यर्थिकं होतद्‌ राज्यं नाम कुरूद्धह,“कुरुश्रेष्ठ! नरेश्वर! राज्यके बहुत-से शत्रु होते हैं; अतः इसकी सदा ही यत्नपूर्वक रक्षा करनी चाहिये”

etad hi nityaṁ yatnena padaṁ rakṣyaṁ narādhipa | bahupratyarthikaṁ hy etad rājyaṁ nāma kurūdvaha ||

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನರಾಧಿಪ! ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ‘ರಾಜ್ಯ’ವೆಂಬ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಓ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ!

एतत्this (kingdom/thing)
एतत्:
Karma
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
यत्नेनwith effort
यत्नेन:
Karana
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
रक्ष्यम्should be protected
रक्ष्यम्:
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formकर्तव्य/भाव्य (gerundive, -ya), कर्मणि-प्राय (obligative/passive sense), नपुंसक, प्रथमा, एकवचन
नराधिपO king (lord of men)
नराधिप:
TypeNoun
Rootनराधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
बहुmany
बहु:
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रत्यर्थिकम्having opponents/hostile claimants
प्रत्यर्थिकम्:
TypeAdjective
Rootप्रत्यर्थिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, प्रथमा, एकवचन
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
एतत्this (kingdom)
एतत्:
Karta
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, प्रथमा, एकवचन
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, प्रथमा, एकवचन
नामcalled/namely
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
कुरूद्वहO best of the Kurus
कुरूद्वह:
TypeNoun
Rootकुरूद्वह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
N
narādhipa (a king, addressee)
K
Kurūdvaha (epithet of the addressee)
R
rājya (kingdom/sovreignty)

Educational Q&A

Kingship is inherently contested; therefore a ruler must protect the realm continuously and carefully, with alertness in every step and decision.

Vaiśampāyana addresses a Kuru king, warning that royal power attracts many rivals, and urges constant, deliberate safeguarding of the kingdom.