Shloka 9
धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्रमवासिकपवके अन्तर्गत आश्रमवासपर्वमें पहला अध्याय पूरा हुआ,विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा यावद्धि कुरुवीरस्य जीवत्पुत्रस्य वै सुखम्
vaiparītyakṛśne me śatrur niyamyakṛśne bhavennaraḥ | rājā yudhiṣṭhiraḥ mahādayāluḥ āsīt | sa sadā prasannaḥ san bhrātṝn mantriṇaś ca uvāca—“eṣa rājā dhṛtarāṣṭro mama yuṣmākaṃ ca mānanyaḥ | yo 'syājñāyāṃ tiṣṭhati sa eva mama suhṛt | viparītācārī mama śatruḥ; sa mama daṇḍasya bhāgī bhaviṣyati” | yāvad dhi kuru-vīrasya jīvat-putrasya vai sukham ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಕರುಣಾಶೀಲನೂ ಶಾಂತಚಿತ್ತನೂ ಆದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಮರುಮರು ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು— “ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ನನಗೂ ನಿಮಗೂ ಪೂಜ್ಯನು. ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ನನ್ನ ಮಿತ್ರ; ವಿರೋಧಿಸುವವನು ನನ್ನ ಶತ್ರು—ಅವನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ದಂಡಿಸಲಾಗುವುದು.” ಹೀಗೆ ಧರ್ಮರಾಜನು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಧರ್ಮಾನುಶಾಸನವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು—ವೃದ್ಧರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ವಿಧಿಸಮ್ಮತ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯತೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಮಾನದಂಡ; ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅವಿಧೇಯತೆ ನೈತಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ದೋಷ—ಜೀವಂತ ಪುತ್ರನಿರುವ ಆ ಕುರುವೀರನು ಯಥೋಚಿತ ಕ್ಷೇಮಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವರೆಗೆ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Loyalty and friendship are defined by adherence to rightful command and respectful conduct toward venerable elders; deliberate opposition to such authority is treated as a punishable ethical breach under the king’s daṇḍa.
Vaiśampāyana reports Yudhiṣṭhira’s standing instruction to his brothers and ministers: Dhṛtarāṣṭra must be honored, and those who follow his directives are allies, while those who act contrary are to be regarded as enemies and disciplined.