Shloka 36

Devanagari script

विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद्‌ है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा

Transliteration

viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |

Translation

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ನನ್ನ ನಿರ್ದೇಶಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ನನ್ನ ಶತ್ರು; ಆತ್ಮಸಂಯಮದಿಂದ ಶಿಸ್ತುಪಾಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವವನನ್ನು ನನ್ನವನೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು.” ಈ ಭಾವದಿಂದ ಕರುಣಾಮಯನೂ ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನನೂ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನೂ ಆದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಮರುಮರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು— “ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜನು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನೇ ನನ್ನ ಸುಹೃದ್. ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನನ್ನು ಶತ್ರುವೆಂದು ಕಂಡು ದಂಡಿಸಬೇಕು.”

Word by Word

• {'viparīta': 'contrary, opposite (to what is proper or commanded)', 'viparītakaḥ': 'one who acts contrary

• a contrarian (masculine nominative singular)', 'ca': 'and', 'me': 'my', 'śatruḥ': 'enemy', 'niyamyaḥ': 'to be restrained/regulated

• one who should be kept under control (or one who is self-controlled, depending on reading)', 'bhavet': 'may be / becomes', 'naraḥ': 'man, person', 'ājñā': 'command, order', 'daṇḍa': 'punishment, royal chastisement', 'suhṛd': 'well-wisher, friend'}

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• Dhṛtarāṣṭra

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse frames ethical governance in terms of discipline and obedience to rightful authority: those who act contrary to the established command and order become adversaries of dharma and are liable to punishment, while those who remain regulated and compliant are treated as allies and well-wishers.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana reports Yudhiṣṭhira’s stance toward Dhṛtarāṣṭra after the war: Yudhiṣṭhira instructs his brothers and ministers to honor Dhṛtarāṣṭra as venerable and to follow his directives; anyone opposing that policy is declared an enemy and subject to royal chastisement.