Shloka 32

धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts

Devanagari script

विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद्‌ है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा

Transliteration

vaiparītyakṛc ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |

Translation

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ನನ್ನ ಶತ್ರು; ಆತ್ಮಸಂಯಮದಿಂದ ಆಜ್ಞಾಧೀನನಾಗಿ ಇರುವವನು ನನ್ನವನೇ ಎಂದು ಗಣ್ಯನು.” ಈ ಭಾವದಿಂದ ಕರುಣಾಶೀಲ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಮರುಮರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು— “ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮಹಾರಾಜನು ನನಗೂ ನಿಮಗೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನು. ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವವನೇ ನನ್ನ ಸುಹೃದ್; ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ನನ್ನ ಶತ್ರು, ನನ್ನ ದಂಡಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು.”

Word by Word

• {'vaiparītya-kṛt': 'one who acts oppositely

• a contrarian, disobedient person', 'me': 'of me

• my', 'śatruḥ': 'enemy', 'niyamya': 'having restrained (oneself)

• acting under discipline', 'ca': 'and', 'bhavet': 'would be

• becomes', 'naraḥ': 'man

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• Dhṛtarāṣṭra
• brothers of Yudhiṣṭhira
• ministers

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse frames ethical governance in terms of discipline and obedience: self-restraint and compliance with rightful authority mark a person as a friend, while deliberate contrariness is treated as enmity and becomes liable to punishment.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana reports Yudhiṣṭhira’s policy and attitude after the war: he instructs his brothers and ministers to honor Dhṛtarāṣṭra as an elder and to regard obedience to the elder king’s commands as the standard of loyalty, while warning that defiance will be punished.