Shloka 11
धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
धृतराष्ट्रश्न तान् सर्वान् विनीतान् नियमे स्थितान्,विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा
vaiśampāyana uvāca |
dhṛtarāṣṭraṃś ca tān sarvān vinītān niyame sthitān |
viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನೂ ಇತರ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ವಿನೀತರಾಗಿ ನಿಯಮಶೀಲ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸೌಮ್ಯಹೃದಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಮರುಮರು ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು— “ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ನನಗೂ ನಿಮಗೂ ಪೂಜ್ಯನು. ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ನನ್ನ ಸುಹೃದ್; ವಿರೋಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ನನ್ನ ಶತ್ರು—ಅವನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ದಂಡಿಸಲಾಗುವುದು.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Legitimate authority and social harmony rest on disciplined conduct (niyama) and respectful obedience to those worthy of honor; opposition to rightful command is treated as hostility and invites corrective restraint (daṇḍa).
In the Āśramavāsika context, Yudhiṣṭhira instructs his brothers and ministers to honor Dhṛtarāṣṭra and to treat compliance with Dhṛtarāṣṭra’s directives as friendship, while viewing contrary behavior as enmity deserving restraint.