Shloka 44
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
(भत्रिरुवाच न जातु काम: कामनामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ।।
atrir uvāca—na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati | haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate || jagadagnir uvāca—pratigrahe saṃyamo vai tapo dhārayate dhruvam | tad dhanaṃ brāhmaṇasyeha lubhyamānasya visravet ||
ಅತ್ರಿಯು ಹೇಳಿದನು—ವಿಷಯಭೋಗದಿಂದ ಕಾಮನೆ ಎಂದಿಗೂ ಶಮನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ತುಪ್ಪದ ಆಹುತಿಯಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಜಮದಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರತಿಗ್ರಹವನ್ನು (ಉಪಹಾರ ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು) ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಯಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ತನ್ನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಪಸ್ಸೇ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ನಿಜವಾದ ಧನ; ಲೋಕಧನಕ್ಕೆ ಲೋಭಿಯಾದವನ ತಪೋಧಾನ ಕ್ಷಯಿಸಿ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
विश्वामित्र उवाच
Educational Q&A
Indulgence does not extinguish desire; it intensifies it, like fire growing when fed with ghee. Therefore, restraint—especially a brāhmaṇa’s restraint from accepting gifts and from greed—is presented as essential to preserve tapas, which is declared to be the brāhmaṇa’s true wealth.
Within a didactic sequence of teachings in Anuśāsana-parvan, sages’ voices are cited: Atri offers a moral analogy about desire, and Jagadagni follows with a rule of conduct for brāhmaṇas—warning that accepting gifts and craving worldly wealth undermines self-control and causes one’s accumulated austerity to dissipate.