Shloka 11
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! जो मनुष्य केवल प्रात:काल और सायंकाल ही भोजन करता है, बीचमें कुछ नहीं खाता, उसे सदा उपवासी समझना चाहिये ।।
Bhīṣma uvāca—Yudhiṣṭhira! yaḥ puruṣaḥ kevalaṁ prātaḥkālaṁ sāyaṁkālaṁ ca bhuṅkte, madhye kiñcid api na aśnāti, sa sadā upavāsī iti mantavyaḥ. Bhāryāṁ gacchan brahmacārī ṛtau bhavati caiva ha; ṛtuvādī sadā ca syād dānaśīlas tu mānavaḥ.
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ಯಾರು ಕೇವಲ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನಮಾಡಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಸೇವಿಸದಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನನ್ನು ಸದಾ ಉಪವಾಸಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಯಾರು ಋತುಕಾಲದಲ್ಲೇ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯೆಂದು ಗಣ್ಯ. ಮತ್ತು ಯಾರು ಸದಾ ದಾನಶೀಲನೋ, ಅವನು ನಿತ್ಯ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma broadens ethical categories: regulated eating counts as continual fasting; regulated marital conduct counts as brahmacarya for a householder; and habitual generosity is treated as a practical marker of truthfulness—because giving reflects integrity and freedom from grasping.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma continues advising King Yudhishthira on dharma, giving concrete, socially grounded standards for austerity, continence, and moral character within ordinary life.