Shloka 47
अनुशासनपर्व अध्याय ९३ — तपस्, सदोपवास, विघसाशन, अतिथिप्रियता
Austerity, regulated fasting, residual-eating, and hospitality
यथाग्नौ शान्ते घृतमाजुहोति तन्नैव देवान् न पितृनुपैति । तथा दत्तं नर्तने गायने च यां चानृते दक्षिणामावृणोति
yathāgnau śānte ghṛtam ājuhoti tan naiva devān na pitṝn upaiti | tathā dattaṁ nartane gāyane ca yāṁ cānṛte dakṣiṇām āvṛṇoti ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ನಂದಿಹೋದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಿದ ತುಪ್ಪ ದೇವರಿಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ತಲುಪದಂತೆ, ನೃತ್ಯ-ಗಾನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಿದ ದಾನವೂ, ಅಸತ್ಯವಾಡಿಯು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದಕ್ಷಿಣೆಯೂ ಫಲರಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ದಕ್ಷಿಣೆ ದಾತನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಗ್ರಹೀತನಿಗೂ ನಿಜವಾದ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ, ಆ ನಿಂದಿತವಾದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ದಕ್ಷಿಣೆ ದಾತನ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ದೇವಯಾನ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪತನಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A gift must be given in a proper context and to a worthy recipient; otherwise it becomes spiritually ineffective—like an offering poured into an extinguished fire—and can even generate harm for both giver and receiver, affecting ancestral welfare as well.
In Bhīṣma’s instruction on dharma (especially dāna and dakṣiṇā), he uses a ritual analogy: an oblation in a dead fire reaches neither gods nor ancestors; similarly, gifts directed to improper purposes or accepted by untruthful/unfit recipients are condemned as barren and destructive.