Shloka 29
Go-mahātmyam: Pavitrāṇāṃ Pavitraṃ
Cows and Ghee as Supreme Purifiers
ध्वजं च वाहनं चैव तस्मात् स वृषभध्वज: । महादेवजी प्रसन्न हुए। उन्होंने वृषभको अपना वाहन बनाया और उसीकी आकृतिसे अपनी ध्वजाको चिह्नित किया, इसीलिये वे “वृषभध्वज” कहलाये ।।
bhīṣma uvāca | dhvajaṃ ca vāhanaṃ caiva tasmāt sa vṛṣabhadhvajaḥ | tato devair mahādevas tadā paśupatiḥ kṛtaḥ | īśvaraḥ sa gavāṃ madhye vṛṣabhāṅkaḥ prakīrtitaḥ |
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ವೃಷಭವನ್ನು ತನ್ನ ವಾಹನವಾಗಿಯೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಧ್ವಜದ ಮೇಲೂ ಅದೇ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದನು; ಆದಕಾರಣ ಅವನು ‘ವೃಷಭಧ್ವಜ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ನಂತರ ದೇವತೆಗಳು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ‘ಪಶುಪತಿ’—ಸರ್ವಜೀವಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ—ಎಂದು ನೇಮಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಹಸುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನು ‘ವೃಷಭಾಂಕ’—ವೃಷಭಚಿಹ್ನಧಾರಿ—ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse explains how divine names arise from attributes and symbols: Śiva’s relationship with the bull (as mount and banner-emblem) signifies sovereignty, protection, and lordship over living beings, hence titles like Vṛṣabhadhvaja and Paśupati.
Bhīṣma recounts that the gods honored Mahādeva by assigning him lordship over creatures (Paśupati) and by celebrating him with epithets connected to the bull, since the bull became both his vehicle and the emblem on his standard.