Shloka 10
Go-dāna-stuti and Ghṛta-Japa
Praise of cow-gift and ghee-centered recitation
ऊर्जस्विन्य ऊर्जमेधाश्न यज्ञे गर्भोडमृतस्य जगतोअसस््य प्रतिष्ठा । क्षिते रोह: प्रवह: शश्व॒देव प्राजापत्या: सर्वमित्यर्थवादा:
bhīṣma uvāca | ūrjasvinyā ūrjamedhāś ca yajñe garbho 'mṛtasya jagato 'sya pratiṣṭhā | kṣite rohaḥ pravaḥ śaśvad eva prājāpatyāḥ sarvam ity arthavādāḥ |
ಹಸುಗಳು ಉತ್ಸಾಹಸಂಪನ್ನ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿಯಿದೆ. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅವು ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ಹವಿಷ್ಯದ ಗರ್ಭ—ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ—ಮತ್ತು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಆಧಾರ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವೃಷಭಗಳ ಶ್ರಮದಿಂದ ಕೃಷಿಯ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಲೋಕಜೀವನದ ಅನಾದಿ, ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಧಾರಣೆಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರಿಯರು—ಇವೆಲ್ಲ ಹಸುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಅರ್ಥವಾದ-ಘೋಷಣೆಗಳು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames the cow as a dharmic support of society and cosmic order: a source of sacrificial offerings, agricultural prosperity, and continuity of life. It also clarifies that such lines function as arthavāda—praise meant to encourage reverence and charitable gifting (go-dāna), rather than a standalone command.
In Anuśāsana Parva’s instruction on gifts and duties, Bhishma describes mantras/praise to be recited after performing go-dāna. He extols the cow’s role in yajña, sustenance, and social stability, linking her to Prajāpati to emphasize sacred status.