Shloka 38
गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्
Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows
न त्वेवासां दानमात्र प्रशस्तं पात्र कालो गोविशेषो विधिकश्ष । कालज्ञानं विप्र गवान्तरं हि दुःखं ज्ञातुं पावकादित्यभूतम्
Pitāmaha uvāca: na tvevāsāṁ dānamātraṁ praśastaṁ pātraḥ kālo goviśeṣo vidhikaś ca | kālajñānaṁ vipra gavāntaraṁ hi duḥkhaṁ jñātuṁ pāvakādityabhūtam ||
ಪಿತಾಮಹನು ಹೇಳಿದರು—ಕೇವಲ ಗೋವನ್ನು ದಾನಮಾಡುವುದೇ ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಲ್ಲ. ಅಂಥ ದಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರ, ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಗೋವು, ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಕಾಲವಿವೇಕ ಅಗತ್ಯ. ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಗೋವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪರಸ್ಪರ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನೂ, ಅಗ್ನಿ–ಸೂರ್ಯರಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಪಾತ್ರನನ್ನೂ ಗುರುತಿಸುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟ.
पितामह उवाच
Educational Q&A
Charity is not judged only by the act of giving; its ethical value depends on discernment—choosing a worthy recipient (pātra), an appropriate time (kāla), a gift of genuine quality (go-viśeṣa), and following proper procedure (vidhi).
Bhīṣma (Pitāmaha), instructing on dāna-dharma in the Anuśāsana Parva, explains to a brāhmaṇa interlocutor that go-dāna requires careful evaluation: both the relative excellence of cows and the spiritual stature of the recipient—likened to the brilliance of fire and the sun—are difficult to assess.