Shloka 21
Adhyāya 64: Dāna-prakāra—Suvarṇa, Pānīya-dāna, Ghṛta-dāna, and Upakaraṇa-dāna
Utility Gifts
यो रक्षिभ्य: सम्प्रदाय राजा राष्ट्र विलुम्पति । यज्ञे राष्ट्रादू धनं तस्मादानयध्वमिति ब्रुवन्
yo rakṣibhyaḥ sampradāya rājā rāṣṭraṃ vilumpati | yajñe rāṣṭrād dhanaṃ tasmād ānayadhvam iti bruvan |
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ರಕ್ಷಕರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೂ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ತನ್ನದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡುವ ರಾಜನು, ಸೇವಕರಿಗೆ “ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹಣ ತಂದುಕೊಡಿ” ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಯಜ್ಞದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ದೋಚುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಕಠೋರವಾಗಿ ವಸೂಲಾದ ಧನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಜ್ಜನರೂ ವಿವೇಕಿಗಳೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಧರ್ಮೋಪಾರ್ಜಿತವಲ್ಲ, ದಮನಧನದಿಂದ ಕಲಂಕಿತವಾಗಿದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A religious act (yajña) does not become meritorious merely by its outward ritual form; its moral legitimacy depends on the means by which it is funded. Wealth taken by coercion from subjects corrupts the sacrifice, and the wise do not praise such a rite.
Bhishma criticizes a ruler who orders officials to collect money from the kingdom under the pretext of performing a sacrifice. The verse condemns the king’s exploitation of subjects and states that sacrifices performed with such forcibly extracted wealth are not approved by noble persons.