Shloka 22
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
भीष्मजीने कहा--भारत! मनुष्योंके हितसे सम्बन्ध रखनेवाला जो कोई भी कर्म है
bhīṣma uvāca | bhāryā patyṛtvijācāryāḥ śiṣyopādhyāya eva ca | mṛṣokte daṇḍam arhanti nety āhur apare janāḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಮಾನವ ಹಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ವಿವೇಕಿಗಳು ಒಂದಾಗಿ “ಈ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಈ ಪುರುಷನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು” ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದಾಗ, ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ವಿವಾಹದ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಸ್ಥಿರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ತಿರುಗಿಸುವವನು ಪಾಪಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪತ್ನಿ, ಪತಿ, ಋತ್ವಿಜ, ಆಚಾರ್ಯ, ಶಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಾಯ—ಇವರೂ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮಿಥ್ಯ ಹೇಳಿದರೆ ದಂಡಾರ್ಹರು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಇತರರು ಅವರನ್ನು ದಂಡಾರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
False speech is ethically serious because it disrupts dharma and social arrangements meant for human welfare; therefore even socially respected roles (spouses, priests, teachers, students) can be liable to punishment for lying—though Bhishma notes that some authorities dispute this liability.
In Bhishma’s instruction on dharma, he discusses accountability for speech and conduct. He lists key social and religious roles and states that if they lie, they deserve punishment, while also recording an alternative opinion that exempts them.