Shloka 67
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu
Gṛhastha-Vrata
कूटमुद्गरहस्तस्तु मृत्युस्तं वै समन्वगात् । हीनप्रतिज्ञमत्रैनं वधिष्यामीति चिन्तयन्
kūṭamudgarahastastu mṛtyus taṃ vai samanvagāt | hīnapratijñam atrainaṃ vadhiṣyāmīti cintayan |
ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಭಾರವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮೃತ್ಯು ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಬಂದು ನಿಂತಿತು. ಅದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ—“ಈಗ ಇವನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಚ್ಯುತನಾಗುವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿತು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical gravity of pratijñā (a vowed commitment): when one becomes hīna-pratijña (deficient in one’s vow), one becomes exposed to immediate moral and existential consequence—here dramatized as Death itself waiting to punish the lapse.
Bhīṣma narrates that Death, personified and armed with a heavy iron club, follows closely behind the person in question, poised to kill him the moment he breaks his vow—anticipating that the vow will fail and that this failure warrants instant retribution.