Shloka 142
रुद्र-स्तवराजः (Rudra-Stavarāja) — Exempla of Śiva’s Boons and the Hymn’s Phalaśruti
कला: काष्ठा लवा मात्रा मुहूर्ताहःक्षपा: क्षणा: । विश्वेक्षेत्र प्रजाबीज॑ लिड्रमाद्यस्तु निर्गम:
vāyudeva uvāca | kalāḥ kāṣṭhā lavā mātrā muhūrtāhaḥkṣapāḥ kṣaṇāḥ | viśvakṣetraṁ prajābījaṁ liṅgam ādyas tu nirgamaḥ ||
ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು— ಕಲಾ, ಕಾಷ್ಠಾ, ಲವ, ಮಾತ್ರಾ, ಮುಹೂರ್ತ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಣ—ಇವೆ ಕಾಲದ ಮಾಪಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳು. ಆತನೇ ವಿಶ್ವರೂಪಿ ವೃಕ್ಷದ ಆಧಾರಭೂಮಿ; ಆತನೇ ಸಕಲ ಪ್ರಜೆಯ ಬೀಜಕಾರಣ; ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಸೂಚಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ‘ಲಿಂಗ’ವೂ ಆತನೇ; ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾಗುವವನು ಕೂಡ ಆತನೇ.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse presents a metaphysical teaching: Time is articulated through its traditional subdivisions, and behind these measures stands a primordial principle—support of the cosmos, seed of beings, subtle sign of the unmanifest, and the first manifestation in creation.
Vāyudeva is describing cosmic principles rather than a battlefield event: he enumerates units of time and then characterizes the foundational source that underlies the universe and initiates the process of manifestation.