Shloka 50
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
२१५७ कालयोगी--कालको भी योगबलसे जीतनेवाले
bahubhūto bahudharaḥ svarbhānur amito gatiḥ | nṛtyapriyo nityanarto nartakaḥ sarvalālasaḥ ||
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಕಾಲವನ್ನೂ ಜಯಿಸುವವನು, ಮಹಾನಾದಸ್ವರೂಪ; ಸರ್ವ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಾಲ್ಕು ಮಾರ್ಗಗಳು—ಜ್ಞಾನಯೋಗ, ಭಕ್ತಿಯೋಗ, ಕರ್ಮಯೋಗ, ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗ. ಅವನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಪ್ರೇತಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರಿಸುವವನು, ಭೂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುವವನು—ಮಹೇಶ್ವರನು, ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕೇಶ್ವರರಿಗಿಂತಲೂ ಮಹಾನ್. ಅವನು ಒಬ್ಬನಾಗಿಯೇ ಇದ್ದು ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಅನೇಕ ಭೂತಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವರ್ಭಾನು; ಅವನು ಅಮಿತ; ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾತ್ಮರಿಗೆ ಅವನೇ ಪರಮಗತಿ. ಅವನು ನೃತ್ಯಪ್ರಿಯ—ತಾಂಡವಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯ; ನಿತ್ಯನರ್ತಕ; ತಾನೇ ನೃತ್ಯಮಾಡಿ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ನೃತ್ಯಮಾಡಿಸುವವನು; ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಪ್ರೀತಿ ಹರಡುವವನು.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse praises Śiva as simultaneously one and many, infinite and yet approachable as the highest spiritual goal (gati). It frames devotion as a path to the supreme refuge, while portraying the divine as dynamic—ever-active, moving the cosmos like a dancer who also makes others dance.
Vāyu is speaking in a hymn-like passage that enumerates Mahādeva’s names and qualities. This verse continues the litany of epithets, emphasizing Śiva’s cosmic manifestations, his boundlessness, and his role as the ultimate destination for devotees and liberated beings.