Shloka 73
तत्परेणैव नान्येन शक््यं होतस्य दर्शनम् । किंतु वे बालक हैं। अहंकारवश अपनेको पण्डित मानते हैं। अतः वे जो पूर्वोक्त निश्चय करते हैं
tatpareṇaiva nānyena śakyaṃ hotasya darśanam |
ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವದ ದರ್ಶನವು ಅದರಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವವನಿಗೇ ಸಾಧ್ಯ; ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಇಂದ್ರಿಯಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ ಬಲದಿಂದ ಸತ್ಯನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುವುದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ; ಆಕಾಶದ ನೀಲಿಮೆಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದು ಮಿಥ್ಯೆಯೆಂದು ತೋರುವಂತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮ, ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಾದಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇತರ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪಲಾರವು. ‘ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣ ಹೇಗೆ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ—ಆಲಸ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು, ತತ್ತ್ವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಾಗಿರಬೇಕು, ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಸದಾ ಯತ್ನಿಸುವವನೇ ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸాక్షಾತ್ ಕಾಣಬಲ್ಲನು, ಮತ್ತಾರೂ ಅಲ್ಲ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Direct realization of the supreme truth is possible only through sustained, single-minded spiritual discipline (yoga) and persistent effort; sense-perception alone cannot adjudicate realities beyond its reach, so śāstra is authoritative regarding dharma, God, and the afterlife.
Bhīṣma instructs the listener by critiquing overconfidence in mere perception and intellectual pride, using the example of the sky’s apparent blueness to show perceptual error, and then prescribing long-term yogic practice and steady striving as the means to ‘see’ Brahman.