Shloka 16
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
उमाने कहा--भगवन्! सर्वभूतेश्वर! भूत
strī ca bhūteśa satataṃ striyam evānudhāvati | mayā sammānitāś caiva bhaviṣyanti saridvarāḥ ||
ಉಮೆಯು ಹೇಳಿದರು—ಭಗವನ್! ಸರ್ವಭೂತೇಶ್ವರ! ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾದೇವ! ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನನ್ನ ವಾಣಿ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ; ಈಗ ನಾನು ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲೆ. ಆದರೆ ದೇವೇಶ್ವರ! ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳ ಜಲಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಗಳು ನಿನ್ನ ಸ್ನಾನ-ಆಚಮನಾದಿ ವಿಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ಇವರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ ನಾನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುವೆನು. ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ ‘ನಾನು, ನಾನು’ ಎಂದು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾತಾಡದವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಪುರುಷನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೂ, ಹೇ ಭೂತೇಶ! ಸ್ತ್ರೀ ಸದಾ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ನನ್ನಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿತವಾದ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶುಭವಾಗುವವು.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage frames dharma-teaching as requiring divine inspiration and humility: true strength is paired with freedom from arrogance. It also signals that women’s conduct (strī-dharma) will be explained in an ordered way, in consultation with sacred rivers—linking ethical instruction with purity, tīrtha-tradition, and reverence.
Umā addresses Śiva (Bhūteśa/Mahādeva), saying her speech has become empowered to teach strī-dharma. She pauses because sacred rivers, bearing tīrtha-waters, approach Śiva for ritual purposes (bathing, sipping, touching his feet). She proposes to consult them and then present the teaching sequentially.